Voel je je vaak gespannen, moe of opgejaagd? Heb je het gevoel dat je voortdurend te actief bent en moeilijk tot rust komt? Dan kan het zijn dat je autonome zenuwstelsel uit balans is geraakt.

Hoe werkt het autonome zenuwstelsel?

Je autonome zenuwstelsel regelt automatisch allerlei processen in je lichaam, zoals je hartslag, ademhaling, spijsvertering en herstel. Het bestaat uit twee belangrijke onderdelen:

• Het sympathische zenuwstelsel: activeert je lichaam om in actie te komen. In bedreigende situaties gaat het over naar vechten, vluchten of onderdrukken.
• Het parasympathische zenuwstelsel: zorgt voor rust, herstel, vertering en opbouw van energie.

Wanneer je in een echt bedreigende situatie terechtkomt, is het gezond en noodzakelijk dat het sympathische zenuwstelsel sterk geactiveerd wordt. Je lichaam maakt zich klaar om snel te reageren. Zodra het gevaar voorbij is, neemt het parasympathische zenuwstelsel het weer over, zodat je lichaam kan herstellen.

Wanneer ontstaat er een probleem?

In het moderne leven zijn er vaak situaties die we als bedreigend ervaren, ook al zijn ze niet levensbedreigend. Denk aan werkdruk, conflicten, financiële zorgen of de constante stroom van prikkels en verwachtingen.

Wanneer zulke situaties langdurig aanwezig zijn of regelmatig terugkeren, blijft het sympathische zenuwstelsel te actief. Daardoor krijgt het lichaam minder kans om te herstellen. Op korte termijn kunnen we dat vaak opvangen, maar op lange termijn ontstaan er klachten zoals:

• vermoeidheid;
• slechter slapen;
• prikkelbaarheid;
• concentratieproblemen;
• chronische spanning;
• verminderde weerstand;
• laaggradige ontstekingen.

Wanneer we vervolgens tegen deze gevoelens gaan vechten of ervan proberen weg te lopen, blijft de sympaticus actief. Uiteindelijk kan het lichaam overschakelen naar een nog oudere overlevingsreactie: de zogenaamde freeze– of shutdown-toestand. Dit kan bijdragen aan klachten zoals burn-out, uitputting en depressieve gevoelens.

Waarom gebeurt dit?

Als mens zijn we in staat om situaties als bedreigend te interpreteren, zelfs wanneer ze objectief gezien veilig zijn. Gewoontes, overtuigingen en oude ervaringen spelen hierin een belangrijke rol.

Veel van deze processen verlopen onbewust. Daardoor reageren we automatisch op bepaalde situaties zonder ons ervan bewust te zijn dat we de sympaticus activeren.

De weg terug naar balans

De eerste stap is bewust worden van je reactiepatronen. Stel jezelf regelmatig de vraag:

“Is deze situatie werkelijk bedreigend?”

Wanneer het antwoord nee is, geef jezelf dan de ruimte om bewust rust, vertrouwen en veiligheid te ervaren. Vanuit die toestand kun je anders omgaan met de situatie.

Toch blijkt uit ervaring dat inzicht alleen vaak niet voldoende is. Daarom is het belangrijk om het zenuwstelsel actief te trainen.

Oefenen in rust en aanwezigheid

Een eenvoudige manier om dit te doen is door bewust een rustige beweging uit te voeren en daar je volledige aandacht bij te houden.

Tijdens deze oefening merk je misschien geluiden, geuren, gedachten, herinneringen, emoties of lichamelijke gewaarwordingen op. Het doel is niet om deze ervaringen weg te duwen of te veranderen.

Je hoeft er niet tegen te vechten.
Je hoeft er niet van weg te lopen.
Je hoeft niets te onderdrukken.

In plaats daarvan blijf je met aandacht aanwezig bij de beweging en kies je ervoor om er rustig van te genieten.

Op die manier leert je zenuwstelsel dat veiligheid, rust en ontspanning de natuurlijke basis zijn van je functioneren.

Herstellen naar je natuurlijke staat

Het herprogrammeren van je autonome zenuwstelsel betekent niet dat bedreigende situaties volledig uit je leven verdwijnen, noch de subjectieve intertpretatie ervan. De sympatische actie blijft waardevol om in deze situaties een gezonde actie te ondernemen en om te vechten of vluchten als het nodig is.

Het doel is dat je zenuwstelsel opnieuw flexibel wordt: verteren en herstellen in veilige situaties, alert en vol vertrouwen de uitdagingen van het leven aangaan en vechten/vluchten enkel wanneer dat werkelijk nodig is.

Wanneer we toelaten en bewust ervaren dat in het autonome zenuwstelsel het aandeel van de parasympatische actie terug naar de natuurlijke dominantie gaat, krijgen herstel, energie, veerkracht en welzijn opnieuw de ruimte. Zo ontstaat er meer rust, vertrouwen en harmonie in het dagelijks leven.